FIFA liczy te pieniądze sama, ale tylko z danych, które dostała. Sprawdzenie tych danych należy do klubu. A gdy pieniądze już wpłyną, zostaje pytanie, które w klubach pada rzadko: dlaczego nic z nich nie trafia do trenerów, którzy tego zawodnika wychowali?
Pieniądze bez umowy
Mechanizm solidarności opisuje Regulamin FIFA dotyczący statusu i transferów zawodników (RSTP), w art. 21 i załączniku 5. Gdy zawodowy piłkarz przechodzi do innego klubu przed końcem kontraktu, a nowy klub płaci za niego kwotę transferu, 5% tej kwoty odlicza się i dzieli między kluby, które go szkoliły. Do podstawy nie wlicza się ekwiwalentu za wyszkolenie.
Dotyczy to transferów między klubami z różnych związków krajowych, definitywnych i wypożyczeń za opłatą. Od 2020 r. także płatnych transferów w obrębie jednego kraju, jeśli klub szkolący należy do innego związku. Odejście za darmo po końcu kontraktu nie daje nic.
Najważniejsza różnica w porównaniu z ekwiwalentem za wyszkolenie: ekwiwalent należy się tylko do końca sezonu, w którym zawodnik kończy 23 lata, i liczy się go za szkolenie między 12. a 21. rokiem życia. Udział z solidarności przysługuje przy każdym płatnym transferze, przez całą karierę zawodnika. Klub może więc dostać pieniądze za tego samego wychowanka kilka razy, także po dziesięciu latach.
To również co innego niż procent od kolejnego transferu (tzw. sell-on), który kluby zapisują w umowach transferowych. Ten trzeba wynegocjować. Udział z solidarności wynika z przepisów i nie wymaga żadnej umowy.
5% podzielone na sezony
Pula 5% nie trafia do jednego klubu. Dzieli się ją według sezonów, w których zawodnik był zarejestrowany w danym klubie: od sezonu jego 12. urodzin do sezonu 23. urodzin. Sezon w wieku 12-15 lat jest wart połowę sezonu w wieku 16-23 lat.
| Sezon urodzin zawodnika | Udział w kwocie transferu | Przy transferze za 10 mln euro |
| 12., 13., 14., 15. | 0,25% za każdy sezon (razem 1%) | 25 tys. euro za sezon |
| 16.-23. | 0,5% za każdy sezon (razem 4%) | 50 tys. euro za sezon |
Gdy zawodnik zmienił klub w trakcie sezonu, udział dzieli się proporcjonalnie do czasu rejestracji. Pulę liczy się od każdej raty i premii faktycznie zapłaconej przy transferze, więc pieniądze mogą spływać do klubu przez kilka lat.
Przykład: wychowanek z małego klubu
Weźmy modelowego zawodnika. Do sezonu swoich 13. urodzin gra w małym klubie z powiatu. Potem przez cztery sezony (14.-17. urodziny) szkoli się w akademii klubu z Ekstraklasy, a od sezonu 18. urodzin gra za granicą. W wieku 25 lat przechodzi między dwoma zagranicznymi klubami za 10 mln euro.
| Klub | Sezony | Udział | Kwota |
| Mały klub z powiatu | 12. i 13. urodzin | 0,5% | 50 tys. euro |
| Akademia klubu z Ekstraklasy | 14.-17. urodzin | 1,5% | 150 tys. euro |
| Kluby zagraniczne | 18.-23. urodzin | 3% | 300 tys. euro |
| Razem | 5% | 500 tys. euro |
Mały klub, który mógł nawet nie usłyszeć o tym transferze, ma prawo do 50 tys. euro. Akademia dostaje 150 tys. euro. Ostateczny podział ustala FIFA na podstawie paszportu zawodnika, więc tabela jest szacunkiem, który klub powinien porównać z rozliczeniem FIFA.
Paszport zawodnika i izba rozliczeniowa FIFA
Od 16 listopada 2022 r. obie płatności, solidarność i ekwiwalent za wyszkolenie, rozlicza izba rozliczeniowa FIFA (FIFA Clearing House). Według FIFA w pierwszych dwóch latach działania przydzieliła ponad 350 mln USD dla ponad 5000 klubów szkolących.
Podstawą wyliczeń jest elektroniczny paszport zawodnika (EPP): historia jego rejestracji od sezonu 12. urodzin. Dane do paszportu dostarczają krajowe związki piłkarskie. Gdy dochodzi do transferu, FIFA publikuje w systemie TMS paszport tymczasowy. Kluby mają wtedy ok. 10 dni, żeby zgłosić błędy i dołączyć dokumenty. Ostateczny paszport i podział kwot to decyzja sekretariatu generalnego FIFA, od której można odwołać się do Trybunału Arbitrażowego ds. Sportu (CAS) w ciągu 21 dni.
Brakujący sezon albo zła data rejestracji oznacza mniej pieniędzy. FIFA nie zgadnie, że zawodnik trenował w klubie, jeśli nie ma tego w danych.
Gdzie kluby tracą pieniądze
Najczęściej z trzech powodów. Pierwszy to niepełna historia rejestracji: starsze sezony, okresy gry amatorskiej, kluby, które zmieniły nazwę albo formę prawną. Drugi to paszport tymczasowy, którego nikt w klubie nie sprawdził w ciągu tych kilku dni. Trzeci to brak śledzenia wychowanków: udział należy się przy każdym płatnym transferze, więc klub powinien wiedzieć, gdzie grają jego byli zawodnicy.
Dlaczego trener akademii rzadko coś z tego ma?
Klub zarabia przy każdym płatnym transferze swojego wychowanka. Trener, który prowadził tego zawodnika między 12. a 18. rokiem życia, zwykle nie ma w umowie niczego, co wiązałoby go z tymi pieniędzmi. Premie za wyniki pierwszej drużyny to standard. Wynik akademii, czyli zawodnik, którego ktoś chce kupić, zazwyczaj nie jest nagradzany.
Można usłyszeć, że trener akademii ma za to pensję. Piłkarz pierwszej drużyny też ją ma, a premię za awans i tak dostaje.
Klub ma już wszystkie dane, żeby to zmienić. W naszym przykładzie akademia dostaje 150 tys. euro. Premia w wysokości 10-15% tej kwoty to 15-22,5 tys. euro dla trenerów roczników, w których zawodnik się szkolił.
Taką premię klub powinien płacić z własnego budżetu, po tym jak pieniądze faktycznie wpłyną, a nie jako udział w samej płatności transferowej. Przepisy FIFA (art. 18ter RSTP) zakazują przyznawania osobom trzecim praw do kwot z przyszłych transferów. Umowa powinna mówić, kto dostaje premię, za które sezony, jak dzieli się ją w ramach rocznika i czy obowiązuje po odejściu trenera z klubu. Warto skonsultować ją z prawnikiem i księgowym.
Klub oddaje w ten sposób część pieniędzy, których bez pracy trenera by nie miał. Trener ma konkretny powód, żeby rozwijać zawodników, nawet jeśli jego rocznik przegra przez to kilka meczów w lidze juniorów.
Pięć kroków na ten sezon
- Spisz wychowanków zarejestrowanych w klubie między sezonami ich 12. i 23. urodzin, którzy dziś grają zawodowo.
- Porównaj ich historię rejestracji z danymi związku i uzupełnij luki.
- Aktualizuj dane klubu w systemach FIFA, łącznie z rachunkiem do wypłat, i wyznacz osobę, która w ciągu kilku dni sprawdzi każdy paszport tymczasowy.
- Przy każdym płatnym transferze policz własny udział i porównaj go z rozliczeniem FIFA. Wystarczy arkusz kalkulacyjny.
- Zdecyduj, czy i jak dzielić się tymi pieniędzmi z trenerami akademii, i zapisz to w ich umowach.
O pieniądze z solidarności klub nie musi negocjować. Musi za to pilnować danych, z których FIFA je liczy.
Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie sportowym.
Źródła
- FIFA, raport o działaniu FIFA Clearing House (20.11.2024): https://inside.fifa.com/media-releases/report-highlights-groundbreaking-impact-of-fifa-clearing-house
- LawInSport, przewodnik po ekwiwalencie za wyszkolenie i solidarności: https://lawinsport.com/topics/sports/item/a-guide-to-training-compensation-and-solidarity-payments-in-football
- Withers, zmiany RSTP z 2020 r.: https://www.withersworldwide.com/en-gb/insight/read/2020-amendments-to-the-fifa-regulations-on-the-status-and-transfer-of-players
- The Football Regulatory Database, czym jest FIFA Clearing House: https://thefootballregulatorydatabase.substack.com/p/what-is-the-fifa-clearing-house
- CAS 2023/A/9940, terminy w procedurze FCH: https://www.sennferrero.com/wp-content/uploads/2024/07/CAS-2023-A-9940-9941-1927-FK-Shkupi-v.-FIFA-FC-Aarau-FC-Baden.pdf
